De laatste jaren hoor je steeds vaker – met name in de politiek als ons lichtend voorbeeld in omgangsvormen – dat iemand moet normeren. Dit gebeurt meestal als iemand iets onfatsoenlijks zegt. Dat gedrag pikken wij niet. Dat hoort niet en daar spreek je dan iemand op aan. Ik heb hier weinig moeite mee, zeker omdat het vaak gaat om situaties waarin iemand een bewust plan heeft om vormen van extremisme te normaliseren. De uitingen zijn dan in strijd met de waarde die ik hecht aan een open maatschappij waarin iedereen zichzelf kan zijn.
Toch zit er het risico in, namelijk dat je in een vloek en een zucht weer terug in de jaren vijftig van de vorige eeuw bent. Weet je nog? De tijd waarin een eeuwenoud boek ons leven bepaalde. Dat moeten we ook weer niet hebben. Dan is het weer zaak om hier tegen in het verweer te gaan en juist deze norm op te heffen.
In deze strijd voor een open land, is de formulering met het achtervoegsel normatief kansrijk. Hiermee stel je een norm expliciet ter discussie met een licht verwijtende ondertoon. Het meest bekend is hetero-normatief, dat de vanzelfsprekendheid van een klassieke manier van samenleven ter discussie stelt.
Maar ik zou het achtervoegsel breder willen inzetten. Er zijn meer zaken die een realiteitscheck nodig hebben. Ik denk aan tweeouder-normatief. Veel kinderen groeien perfect op met meerdere ouders. Gewelds-normatief. We vinden het niet raar meer als iemand op televisie in elkaar wordt geslagen. Vrouwentepelvrees-normatief. Van een vrouwtepel schieten we in de stress, terwijl die van de man ongemoeid wordt gelaten. Toch raar: velen van ons zijn er groot mee geworden.
Eigenlijk kan je het zo gek niet bedenken of je kan kritisch normatief naar kijken: geld-normatief, omzet-normatief, monogamie-normatief, voortplant-normatief, welvaart-normatief, individualisme-normatief en ga zo maar door.
Laten we dit doen. Laten we dit achtervoegsel vaak gebruiken om de sluipende verandering in de maatschappij waarbij normen worden gebruikt om elkaar de maat te nemen om te buigen naar een situatie waarin het ter discussie stellen van normen een goed gesprek oplevert over waarden waar we als mensen aan hechten.
